Home | Literair café | Interviews | interview met Yuhong Gong

Tijdloos, over een verre rivier
Lunch met Yuhong Gong

De laatste tijd horen we steeds meer over China, een immens land dat een stormachtige ontwikkeling doormaakt. Tot voor kort voor ons nog slechts een ver, onbekend en mystiek land op de landkaart, maar nu steeds meer aanwezig in ons dagelijks leven. Iedere dag komen we wel een labeltje of etiketje met 'made in China' tegen, en je hoeft maar een tijdschrift open te slaan of je vindt er wel een reportage over deze intrigerende grootmacht.

Niet alleen een lange stroom aan Oosterse producten vindt zijn weg naar het westen. De afgelopen jaren werden er verschillende romans van jonge Chinese auteurs in het Nederland gepubliceerd. Intrigerende boeken die de deur naar het oosten voor ons op een kier zetten. Toen we hoorden dat een van deze jonge en moderne Chinese auteurs in ons eigen landje gevestigd is, was onze nieuwsgierigheid direct geprikkeld en wilden we haar graag ontmoeten.

Yuhong Gong werd geboren in Kunming. Ze studeerde antropologie en archeologie aan de Amoy University, zette de studie antropologie daarna voort in Londen en kwam na deze omzwervingen in 1991 naar Leiden waar ze haar studie Japanologie afrondde. Daarna verbleef ze nog een tijdje in Japan maar uiteindelijk vond ze haar weg naar Nederland terug.

Yuhong leerde de Nederlandse taal en kroop al snel in de pen. In 2001 kwam haar eerste Nederlandstalige roman, 'vliegers boven lentestad' uit. In de tussentijd publiceerde ze ijverig door in China en daarnaast vond ze ook nog eens tijd voor een tweede roman in onze taal: 'Tijdloos over de rivier', een boeiende, bijna historische roman over tragische liefdesgeschiedenissen tegen de achtergrond van het oude en het moderne China.

We herkennen Yuhong direct. Ze mag dan niet lang van stuk zijn, ze is in ieder geval een opvallende verschijning. Een aantrekkelijk gezichtje onder een klein wollen mutsje, een spijkerrok tot op de knie, donkere kousen en puntige laarsjes. Het klikt meteen en we zijn dan ook blij dat we voor de lunch hebben afgesproken. Een heerlijke gelegenheid om in eigen taal eens honderduit te vragen over een geheel andere, onbekende cultuur. Een cultuur waarover Yuhong in haar roman 'tijdloos, over een verre rivier' een tipje van de sluier oplicht. Een roman die verheldering geeft, maar die je aan de andere kant ook achterlaat met een handjevol vragen over de open einden en de ondoorgrondelijke mysteries die Yuhong in haar roman heeft verwerkt.

En op deze vragen willen wij, als nuchtere westerlingen, natuurlijk gelijk antwoord hebben. En dus vragen we Yuhong, die perfect Nederlands spreekt, waarom ze haar lezers met deze 'raadsels' opzadelt. 'Mystieken', zegt Yuhong, 'Zijn niet bedoeld om begrepen te worden, denk ik, daarom doorstaan ze de tijd en zijn ze universeel. Hun betekenissen zijn vaak metafysisch. Die niet-eenduidigheid is de kracht van literatuur.' Yuhongs romans zijn voor meerdere uitleg vatbaar en dat zorgt ervoor dat je haar romans, ook als je ze uit hebt, niet zomaar naast je neer kunt leggen.

Opvallend is het schitterende taalgebruik dat Yuhong gebruikt. Kleurig, bloemrijk, romantisch en goed doordacht. 'Taal is voor mij heel belangrijk', vertelt Yuhong. 'Het is de ziel van een literair werk. Het is belangrijk wat de schrijver te vertellen heeft, maar het is minstens net zo belangrijk hoe iets verteld wordt. Liefde en de vergankelijkheid, dat zijn de wezenlijke thema's van elk boek. Maar door ze elke keer op een andere manier te benaderen - een andere invalshoek te nemen, andere bewoordingen te kiezen - voeg je een extra laag aan de onuitputbare mythen van het leven.'

Kunst en muziek zijn twee andere elementen die in Yuhongs boeken naar voren komen. 'Kunst en muziek', vertelt ze hierover, 'bedienen een taal die direct en universeel is, soms bevatten ze de waarheid die net zo nauwkeurig is als wiskunde. Daarentegen zit literatuur vol paradoxen. Ik heb het licht van kunst en muziek nodig om mijn eigen claustrofobische woordenjungle te overleven. Aan de andere kant ben ik verslaafd aan het schrijven. Misschien moet ik in de toekomst maar gaan componeren, in kleuren, met letters?'

Inmiddels is onze lunch gearriveerd. Yuhong krijgt een groot bord met een enorme, mediterrane salade voorgeschoteld. Ze schuift er direct een deel van op onze borden en proeft en passant ook nog even van onze gerechten. 'In China', vertelt ze, 'delen we tijdens de maaltijd alles met elkaar. We hebben niet ieder ons eigen gerecht zoals dat in Nederland gewoonte is.'

Wij vinden het erg grappig maar komen hiermee op een thema dat ook in haar roman te vinden is. De hoofdpersoon, de 80-jarige Chinese schrijfster Lize M. Gong, die deels geïnspireerd is door Yuhongs grootmoeder die ze nooit heeft gekend, heeft vaak het idee dat ze in Parijs, waar ze haar laatste dagen slijt, niet begrepen wordt. Dat is buitengesloten is omdat ze 'anders' is. Wij vragen Yuhong of dat ook geldt voor de Chinese inwoners in Nederland? 'Ik kan het niet invullen voor iemand anders.' antwoordt ze daarop. 'Van mezelf uitgaande weet ik dat ik meestal niet begrepen word. Met mijn naam en mijn uiterlijk verwacht men dat ik met een boek zou komen dat over ellende gaat, over een periode waar ze veel van gehoord hebben. Ze willen een rolmodel. Mensen zijn de geneigd om in vakjes te denken en kunnen zich dan moeilijk voorstellen als je daar niet aan meedoet.'

Dat Yuhong zich niet in een vakje laat stoppen, begrijp je meteen als je haar ziet. Ze heeft een sterke uitstraling en straalt kracht en intelligentie uit. Haar boeken worden in Nederland vaak als moeilijk ervaren, maar Yuhong laat zich er niet door uit het veld slaan. Ze vertelt dat dit ook zal komen door haar achtergrond. In China is wit nooit wit en zijn de dingen altijd op verschillende manieren te interpreteren.

De complexiteit van de Chinese taal en cultuur uit zich ook in de opbouw van Yuhongs boek dat verschillende niveaus en vele, uiteenlopende thema's aan de orde stelt. We vragen haar wat ze met deze roman heeft willen zeggen. 'Aan de hand van de rivier de yangtze die dwars door China stroomt, probeer ik met deze historische roman de geschiedenis van het immense land in een context te plaatsen, zodat er een totaalbeeld van het "rijk van het midden" ontstaat', vertelt Yuhong. 'maar het verhaal blijft niet alleen bij het verleden. Vanuit een onverwachte invalshoek wordt het leven in het hedendaagse China onder de loep genomen, de lezer vangt dan een glimp hoe broos deze opkomende supermacht is.'

We vragen haar of ze denkt dat het voor ons westerlingen ooit mogelijk zijn om de Chinese cultuur te begrijpen. 'Nee, een volledig begrip zal er nooit zijn, maar misschien is het ook niet belangrijk. Veel belangrijker vind ik het nieuwe tegenwicht dat China zal geven, wat mogelijk zou leiden tot een nieuwe balans. Ik hoop op een nieuwe, betere wereld uit de gewelddadige clash tussen het oosten en het westen.'

Opvallend is dat Yuhongs' roman is doortrokken met een hang naar het 'oude China', het China van weleer. We vragen haar of ze misschien zelf ook op zoek naar het China van weleer is (misschien een vlucht uit de huidige, kritieke situatie). 'Nee, ik ben niet op zoek naar oud China', vertelt Yuhong. 'Fysiek gezien is het oude China allang dood. Laat dode dingen met rust, geef ze een mooie plek in het mausoleum, verzin sprookjes eromheen... Het China van nu is een pasgeboren baby en bruist van energie. Mensen hebben van nature de neiging om veel te verwachten van een nieuwgeborene. Hoewel ik veel kritiek over het huidige China heb geuit in mijn boek, over de Amerikanisering en globalisatie die het land zowel rijkdom als armoede brengen, is het nog te vroeg om zijn lot uit te stippelen.'

Terug naar Yuhongs' roman die, hoe lieflijk en romantisch ook, verschillende, bijna angstaanjagende wreedheden beschrijft en waarin heel wat bloed vergoten wordt. Op dit moment is Yuhong bovendien bezig met het schrijven van een thriller, wederom in de Nederlandse taal. We vragen haar iets meer over de 'wrede momenten' in haar boek te vertellen. Haar antwoord is even mooi als haar roman zelf: 'Wreedheid is onmisbaar, anders zijn zaken zoals schoonheid en liefde niet compleet en onvoorstelbaar. Het meest wrede gegeven van het leven is dat alles voorbij gaat. Je zou haast kunnen zeggen dat schoonheid op hetzelfde moment wordt geboren als wreedheid'. Yuhong houdt van spelen met taal, zoals ze al vertelde, en dat blijkt! Overigens schrijft ze haar Nederlandstalige boeken direct in de Nederlandse taal en haar Chinese boeken direct in het chinees. 'ik houd er niet van om mijn eigen boeken te vertalen', zegt ze lachend.

Een ander opvallend element zijn de ongewone liefdesverhoudingen in 'tijdloos, over een verre rivier'. Zo lezen we over een incestueuze relatie tussen halfbroer en halfzus, een relatie tussen twee vrouwen, een relatie tussen een vrouw en haar geadopteerde zoon, een relatie tussen een oude man en een jong meisje, om er maar een paar te noemen. Het zijn relaties waar men in het dagelijks leven niet graag over spreekt. Waarom schrijft Yuhong hierover? 'De taboes, de grens zoeken in de bestaande moraal, daarin toont de mens tot welke dingen hij in staat is, gruwelijke dingen en ook mooie dingen. We hebben allemaal een pyromaan in ons, een kind dat met vuur speelt zonder te weten wat vuur kan aanrichten.'

We zouden nog uren met Yuhong kunnen doorpraten... Over haar romans, over haar ervaringen in Nederland, over China, over Nederland en China, over de verschillen in de cultuur maar ook over de raakvlakken die er ongetwijfeld zullen zijn. Als we het restaurant verlaten, valt het ons pas op dat we de laatste gasten zijn. Buiten gekomen sneeuwt het en worden we direct weer teruggeworpen in de Nederlandse werkelijkheid. Het is alsof we terugkomen van een lange, exotische reis...

'Tijdloos, over een verre rivier' van Yuhong Gong
Uitgeverij Pimento, ISBN 90 499 7005 2